Ile godzin narkozy jest bezpieczne? Znieczulenie ogólne do operacji plastycznej
2 lis 2026
Narkoza to nie sen
„Zaśniesz, a kiedy się obudzisz, będzie po wszystkim.” Tak większość pacjentek wyobraża sobie znieczulenie ogólne. Kilka sekund liczenia, ciemność, a potem przebudzenie w nowym ciele. Brzmi jak zwykły sen. W rzeczywistości to jeden z najbardziej skomplikowanych stanów, w jakie medycyna wprowadza ludzki organizm.
Znieczulenie ogólne to nie sen. To kontrolowane, odwracalne wyłączenie świadomości, odczuwania bólu i odruchów obronnych, podczas którego za oddychanie, ciśnienie, temperaturę ciała i wiele innych funkcji odpowiada już nie twój organizm, ale lekarz anestezjolog i aparatura. Przez cały czas trwania operacji twój mózg, serce, płuca, nerki i układ krzepnięcia pracują w warunkach, które nie występują w naturze.
Przy krótkim zabiegu organizm radzi sobie z tym zaskakująco dobrze. Ale co się dzieje, gdy narkoza trwa sześć, osiem, a nawet dziesięć godzin? Gdy w jednym znieczuleniu wykonuje się powiększanie piersi, plastykę brzucha, liposukcję i lipotransfer do pośladków, a pacjentkę kilkakrotnie przekłada się z pleców na brzuch i z powrotem? I czy prawdą jest, że skutki takiej narkozy można odczuwać jeszcze długo po tym, jak blizny się zagoją?
W telefonach do redakcji Aesthetic.Expert coraz częściej słyszymy od pacjentek pytania o „mgłę w głowie” po operacji, problemy z pamięcią, przewlekłe zmęczenie, wypadające włosy. Słyszymy też, jak wiele osób samo prosi o „wszystko za jednym razem”, zwłaszcza wyjeżdżając na operację za granicę, bo tak jest taniej, szybciej i „tylko jedna narkoza”.
Dlatego postanowiliśmy przyjrzeć się temu tematowi bardzo dokładnie. Sięgnęliśmy po fachową literaturę anestezjologiczną i chirurgiczną, żeby oddzielić fakty od mitów i pokazać, co naprawdę wiadomo o wpływie długiego znieczulenia ogólnego na organizm. Ten tekst piszemy z myślą o pacjentach, ale także o lekarzach, którzy nas czytają i na co dzień tłumaczą pacjentkom, dlaczego „jedna narkoza” nie zawsze oznacza „mniejsze ryzyko”. Wiemy, że wielu chirurgów czerpie od nas pomysły na posty, dlatego zachęcamy, by poruszać te tematy częściej, nawet do znudzenia.
Zdarzyło się nawet, że anestezjolog poprawiał nas, czy mówi się „znieczulenie ogólne”, czy „narkoza”. Szkoda tylko, że równie dużo czasu nie poświęca się na wyjaśnianie tych zagadnień pacjentom. Bo pacjentce, która za kilka dni położy się na stole operacyjnym, naprawdę wszystko jedno, jak to nazwiemy. Chce wiedzieć, co ta narkoza zrobi z jej organizmem. My piszemy tak, jak pacjenci szukają informacji, i to przynosi im największą korzyść. Rozmawiamy z pacjentami na co dzień i wiemy, jakiego nazewnictwa używają. Ta wiedza jest przecież dla pacjenta, a nie dla lekarza z wykształceniem medycznym.
Co się dzieje z Twoim ciałem podczas narkozy
Współczesna anestezjologia to jedna z największych zdobyczy medycyny. Dzięki niej możliwe są operacje, które jeszcze kilkadziesiąt lat temu były nie do pomyślenia. Leki są coraz lepsze, monitorowanie coraz dokładniejsze, a u zdrowych pacjentów poważne powikłania samego znieczulenia zdarzają się dziś rzadko. Ale „rzadko” nie znaczy „nigdy”. A przede wszystkim organizm w znieczuleniu ogólnym pracuje zupełnie inaczej niż na co dzień.
Mózg. Leki anestetyczne wyłączają świadomość, pamięć i odczuwanie bólu, działając na receptory i sieci neuronalne w całym mózgu. To nie jest naturalny sen – zapis fal mózgowych w głębokiej narkozie przypomina raczej stan śpiączki farmakologicznej, kontrolowanej i odwracalnej. Mózg przez cały czas operacji jest też narażony na wahania ciśnienia, utlenowania krwi i odpowiedź zapalną wywołaną samym zabiegiem.
Oddychanie. Pacjent w znieczuleniu ogólnym zwykle nie oddycha samodzielnie – robi to za niego respirator. Fragmenty płuc, które nie są w pełni rozprężone, mogą się zapadać (tzw. niedodma), a wraz z każdą godziną rośnie ryzyko powikłań płucnych i zapalenia płuc po operacji.
Serce i krążenie. Leki anestetyczne rozszerzają naczynia krwionośne i osłabiają pracę serca. Ciśnienie spada, a anestezjolog musi je stale korygować płynami i lekami. Przy dużych zabiegach dochodzi do tego utrata krwi i przesunięcia płynów – szczególnie przy liposukcji, gdy do tkanek podaje się litry roztworu, a następnie odsysa się tłuszcz razem z płynem.
Temperatura ciała. Znieczulenie wyłącza naturalne mechanizmy termoregulacji. Ciało, odsłonięte na chłodnej sali operacyjnej, traci ciepło – a im większa powierzchnia operowana i im dłuższy zabieg, tym ta utrata jest większa. Przy operacjach łączonych, gdy odsłonięta jest jednocześnie klatka piersiowa, brzuch, uda i pośladki, utrzymanie prawidłowej temperatury staje się prawdziwym wyzwaniem.
Krzepnięcie krwi. Unieruchomienie, brak pracy mięśni łydek, ucisk na naczynia i reakcja zapalna organizmu na uraz chirurgiczny sprawiają, że krew łatwiej tworzy skrzepy. To jeden z powodów, dla których zakrzepica i zator płucny należą do najgroźniejszych powikłań po operacjach plastycznych.
TWOJE CIAŁO W NARKOZIE
Co się dzieje, gdy leżysz na stole operacyjnym
Mózg
Świadomość, pamięć i ból zostają wyłączone. To nie jest sen, tylko kontrolowany stan przypominający śpiączkę farmakologiczną.
Z czasem dłużej narażony na wahania ciśnienia i stan zapalnyOddychanie
Za Ciebie oddycha respirator. Części płuc mogą się zapadać, czyli powstaje tzw. niedodma.
Z każdą godziną rośnie ryzyko powikłań płucnychSerce i krążenie
Naczynia się rozszerzają, serce pracuje słabiej, a ciśnienie spada. Anestezjolog stale je koryguje.
Z czasem większa utrata krwi i przesunięcia płynówTemperatura ciała
Termoregulacja przestaje działać. Odsłonięte ciało traci ciepło na chłodnej sali operacyjnej.
Im dłużej i im większa powierzchnia, tym większe wychłodzenieKrzepnięcie krwi
Bez ruchu, pod uciskiem i w stanie zapalnym krew łatwiej tworzy skrzepy.
Z czasem rośnie ryzyko zakrzepicy i zatoru płucnegoWszystkie te procesy kontroluje anestezjolog.Ale każdy z nich zależy od czasu. Godzina narkozy to dla organizmu coś zupełnie innego niż osiem czy dziesięć godzin.
Opracowanie: Redakcja Aesthetic.Expert by Golden Medical Media
Każdy z tych procesów jest pod kontrolą anestezjologa. Ale każdy z nich jest też zależny od czasu. Godzina znieczulenia to dla organizmu zupełnie coś innego niż osiem czy dziesięć godzin. I właśnie o tym w tym artykule mówimy najwięcej.
Czas ma znaczenie. Co mówią liczby
Czy długość znieczulenia naprawdę wpływa na ryzyko? Literatura medyczna odpowiada na to pytanie dość konsekwentnie: tak, choć nie zawsze w prosty, liniowy sposób.
Jedno z najczęściej cytowanych badań w chirurgii plastycznej przeprowadził zespół z UT Southwestern Medical Center w Dallas (Hardy i współpracownicy, Aesthetic Surgery Journal, 2014). Po przeanalizowaniu 1753 operacji plastycznych badacze wykazali, że każda dodatkowa godzina operacji wiązała się ze wzrostem szans wystąpienia powikłań o około 21 procent, a ryzyko zaczynało wyraźnie rosnąć już po około 3 godzinach. Przy operacjach trwających ponad 6,8 godziny szanse powikłań były około 4,7 razy wyższe niż przy zabiegach krótszych niż 2 godziny. Trzeba pamiętać, że liczono tu wszystkie powikłania, także drobne, a większość analizowanych operacji była zabiegami łączonymi.
Duża analiza amerykańskiej bazy ubezpieczeniowej CosmetAssure, obejmująca ponad 129 tysięcy pacjentów operowanych estetycznie, pokazała z kolei, że przy zabiegach łączonych ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej było pięciokrotnie wyższe niż przy pojedynczych operacjach. A gdy plastykę brzucha łączono z innymi zabiegami konturowania ciała i liposukcją, ryzyko poważnych powikłań rosło z około 3 do ponad 10 procent.
Czas znieczulenia ma znaczenie także dla mózgu. W słynnym międzynarodowym badaniu ISPOCD1, opublikowanym w The Lancet w 1998 roku, długość znieczulenia okazała się jednym z czynników ryzyka wczesnych zaburzeń poznawczych po operacji – obok wieku, niższego wykształcenia, powtórnej operacji, infekcji i powikłań oddechowych. Więcej o tym piszemy w kolejnej części.
Nie wszystkie badania są jednak jednoznaczne. Część analiz z doświadczonych ośrodków nie wykazała istotnej różnicy w powikłaniach między operacjami krótszymi i dłuższymi niż 6 godzin, wskazując raczej na otyłość i ogólny stan zdrowia pacjenta jako ważne czynniki. Dla lekarzy to ważny niuans: czas operacji rzadko działa w izolacji. Długie zabiegi to zwykle zabiegi rozległe, łączone, z większą utratą krwi i płynów – i to wszystko razem składa się na ryzyko.
Dlatego właśnie towarzystwa naukowe i regulatorzy wyznaczają granice. Amerykańskie Towarzystwo Chirurgów Plastycznych (ASPS) zalecało, by operacje w ośrodkach ambulatoryjnych nie przekraczały 6 godzin. Floryda, która po serii zgonów po operacjach estetycznych wprowadziła jedne z najostrzejszych przepisów w USA, określiła w regulacjach stanowych, że w przypadku planowych operacji estetycznych wykonywanych w gabinecie łączny planowany czas wszystkich zabiegów nie może przekroczyć 8 godzin, a ilość usuwanego tłuszczu podczas liposukcji w takich warunkach jest ograniczona. To nie są przypadkowe liczby. To granice wyznaczone na podstawie doświadczeń, także tych najtragiczniejszych.
ZEGAR NARKOZY
Co się zmienia z każdą godziną na stole operacyjnym
Ryzyko powikłań w porównaniu z operacją trwającą krócej niż 2 godziny i granice wyznaczone przez ekspertów
0-2h
Punkt odniesieniaKrótki zabieg, najmniejsze obciążenie dla organizmu
3h
Ryzyko powikłań zaczyna wyraźnie rosnąćPowyżej ok. 3 godzin około 1,6 razy wyższe
4,5h
Ryzyko powikłań około 3 razy wyższeKażda kolejna godzina to ok. 21% wyższe szanse powikłań
6h
Granica zalecana przez ASPSDla operacji w ośrodkach ambulatoryjnych
6,8h
Ryzyko powikłań prawie 5 razy wyższeOkoło 4,7 razy w porównaniu z operacją poniżej 2 godzin
8h
Limit z przepisów FlorydyMaksymalny łączny czas planowanych operacji estetycznych w gabinecie
10h
Tyle może trwać rozbudowane comboPiersi, brzuch, liposukcja i pośladki w jednej narkozie
Źródła: Hardy i wsp., Aesthetic Surgery Journal 2014 (1753 operacje, wszystkie powikłania, także drobne, a nie ryzyko śmierci); zalecenie ASPS dla ośrodków ambulatoryjnych; Florida Administrative Code, Rule 64B8-9.009.
Opracowanie: Redakcja Aesthetic.Expert by Golden Medical Media
Mózg po narkozie. Czy skutki mogą trwać nawet dwa lata?
„Po operacji nie mogłam się skupić. Zapominałam słów. Czułam się, jakbym chodziła we mgle.” Takie relacje słyszymy od pacjentek bardzo często. Czy to tylko zmęczenie i stres? Okazuje się, że nauka traktuje ten problem bardzo poważnie – i to od ponad stu lat.
W 2018 roku międzynarodowa grupa ekspertów pod kierunkiem dr Lis Evered z Melbourne opublikowała jednocześnie w kilku czołowych czasopismach anestezjologicznych, m.in. w British Journal of Anaesthesia i Anesthesiology, nową, wspólną nomenklaturę. Wszystkie zaburzenia funkcji poznawczych związane z operacją nazwano okołooperacyjnymi zaburzeniami neuropoznawczymi i podzielono je według czasu trwania:
MÓZG PO NARKOZIE
Okołooperacyjne zaburzenia neuropoznawcze
Wszystkie zaburzenia funkcji poznawczych związane z operacją podzielono według czasu ich trwania
- Pierwsze dni po zabiegu
Majaczenie pooperacyjne (delirium)
Ostry stan splątania, który pojawia się zwykle w pierwszych dniach po operacji.
- Do 30 dni
Opóźniony powrót funkcji poznawczych
Pogorszenie pamięci, koncentracji czy szybkości myślenia rozpoznane do 30 dni po operacji.
- Do 12 miesięcy, czasem dłużej
Pooperacyjne zaburzenie neuropoznawcze
Zmiany utrzymujące się do 12 miesięcy, które według autorów kolejnych przeglądów mogą trwać także dłużej.
Źródło: Evered L. i wsp., Recommendations for the nomenclature of cognitive change associated with anaesthesia and surgery, 2018 (m.in. British Journal of Anaesthesia, Anesthesiology).
Opracowanie: Redakcja Aesthetic.Expert by Golden Medical Media
Jak często to się zdarza? Przełomowe badanie ISPOCD1 (The Lancet, 1998) objęło 1218 pacjentów w wieku powyżej 60 lat po dużych operacjach w znieczuleniu ogólnym. Tydzień po operacji zaburzenia funkcji poznawczych wykryto u 25,8 procent z nich, a po trzech miesiącach – u 9,9 procent. W grupie kontrolnej, czyli u osób nieoperowanych, było to odpowiednio 3,4 i 2,8 procent.
A co z osobami młodszymi, które stanowią większość pacjentek chirurgii plastycznej? Odpowiedź przyniosło badanie dr Terri Monk i współpracowników z Uniwersytetu Florydy (Anesthesiology, 2008), w którym przebadano ponad tysiąc dorosłych w każdym wieku. Wyniki zaskoczyły wielu lekarzy: w chwili wypisu ze szpitala zaburzenia funkcji poznawczych stwierdzono u 36,6 procent osób w wieku 18-39 lat i u 30,4 procent osób w wieku 40-59 lat. Po trzech miesiącach odsetek ten spadał do około 5,7 procent w obu młodszych grupach, co było już porównywalne z osobami nieoperowanymi. U osób powyżej 60. roku życia zaburzenia po trzech miesiącach utrzymywały się u 12,7 procent. Co więcej, pacjenci, u których problemy występowały zarówno przy wypisie, jak i po trzech miesiącach, częściej umierali w ciągu pierwszego roku po operacji.
Czy więc skutki znieczulenia mogą trwać nawet dwa lata? Uczciwa odpowiedź brzmi: u części pacjentów zmiany poznawcze rzeczywiście utrzymują się miesiącami, a u osób starszych i po operacjach kardiochirurgicznych opisywano je nawet po kilku latach. Jednak długoterminowa obserwacja uczestników ISPOCD1 po roku-dwóch latach nie wykazała już różnicy między operowanymi a grupą kontrolną. U młodych, zdrowych osób większość objawów ustępuje w ciągu tygodni lub kilku miesięcy. Dlatego mówienie, że „narkoza niszczy mózg na lata”, jest nadużyciem. Ale lekceważenie „mgły po narkozie” też jest błędem.
I jeszcze jedno, bardzo ważne dla tego artykułu. W badaniu ISPOCD1 długość znieczulenia była jednym z czynników ryzyka wczesnych zaburzeń poznawczych. Naukowcy wciąż badają, jaką rolę odgrywają same leki, a jaką reakcja zapalna organizmu na rozległy uraz chirurgiczny, wahania ciśnienia, utrata krwi czy wychłodzenie. Wszystkie te czynniki mają jedną wspólną cechę: narastają wraz z czasem i rozległością operacji.
Nie tylko mózg. Ciche skutki wielogodzinnego znieczulenia
Długie znieczulenie to nie tylko ryzyko dla funkcji poznawczych. Z każdą godziną na stole operacyjnym narasta kilka innych zagrożeń, o których pacjentki rzadko słyszą na konsultacji.
Wychłodzenie organizmu. Niezamierzona hipotermia okołooperacyjna, czyli spadek temperatury ciała poniżej 36°C, dotyczy według przeglądów literatury nawet połowy lub więcej operowanych pacjentów, jeśli nie stosuje się aktywnego ogrzewania. Brzmi niewinnie, ale klasyczne badania prof. Daniela Sesslera i jego zespołu pokazały, jak poważne są tego skutki. W randomizowanym badaniu opublikowanym w New England Journal of Medicine (Kurz i wsp., 1996) zakażenia rany operacyjnej wystąpiły u 19 procent pacjentów wychłodzonych wobec 6 procent pacjentów ogrzewanych. Łagodna hipotermia zwiększa też utratę krwi, zapotrzebowanie na przetoczenia i ryzyko powikłań sercowych. Przy operacjach łączonych, gdy odsłonięta jest duża część ciała, a zabieg trwa wiele godzin, ogrzewanie pacjenta to nie komfort, ale element bezpieczeństwa.
Zakrzepica i zator płucny. Wielogodzinne unieruchomienie, ucisk, odwodnienie i reakcja zapalna to idealne warunki do powstawania skrzeplin. Pięciokrotnie wyższe ryzyko zakrzepicy przy zabiegach łączonych, wykazane w danych CosmetAssure, to jedna z najmocniejszych liczb w całej tej dyskusji. Ryzyko nie kończy się wraz z wybudzeniem – skrzeplina może się oderwać kilka dni później, także w samolocie podczas powrotu do domu.
Uszkodzenia nerwów i skóry z ułożenia. Pacjent w znieczuleniu nie poruszy się, nie zmieni pozycji i nie poskarży się, że coś go uciska. Przy wielogodzinnych zabiegach, zwłaszcza gdy pacjentkę obraca się z pleców na brzuch, rośnie ryzyko uszkodzeń splotu ramiennego i nerwów obwodowych, odleżyn, a nawet tzw. łysienia z ucisku w miejscu, w którym głowa długo opierała się o stół. Zespoły anestezjologiczne stosują specjalne podkładki i protokoły, ale czas ułożenia ma tu ogromne znaczenie.
Leki znieczulające miejscowo w dużych dawkach. Przy liposukcji często stosuje się tzw. technikę tumescencyjną – do tkanek podaje się litry roztworu zawierającego lidokainę i adrenalinę. Przy dobrze prowadzonym zabiegu jest to metoda skuteczna i bezpieczna. Jednak w głośnej publikacji w New England Journal of Medicine z 1999 roku (Rao i wsp.) opisano pięć zgonów po liposukcji tumescencyjnej w Nowym Jorku, a autorzy wskazali, że przyczyną mogła być częściowo toksyczność lidokainy lub jej interakcje z innymi lekami. Gdy liposukcję łączy się z innymi zabiegami, w których także podaje się środki znieczulające miejscowo, sumowanie się dawek wymaga szczególnej czujności anestezjologa.
Wypadanie włosów kilka miesięcy później. To skutek, który zaskakuje wiele pacjentek. Duża operacja i znieczulenie to dla organizmu silny stres, który może wprowadzić wiele mieszków włosowych jednocześnie w fazę spoczynku. Efekt, nazywany łysieniem telogenowym, pojawia się zwykle dwa-trzy miesiące po operacji, a włosy odrastają najczęściej w ciągu 6-9 miesięcy. Pojawiają się też doniesienia, że ryzyko niektórych postaci łysienia rośnie wraz z długością znieczulenia, choć te zależności wymagają jeszcze badań.
Zmęczenie, które nie mija. Wiele pacjentek po rozległych operacjach łączonych opisuje przewlekłe zmęczenie, spadek energii, zaburzenia snu i nastroju trwające tygodniami. To efekt sumujący: utrata krwi, anemia, gojenie wielu ran naraz, ból, leki przeciwbólowe i obciążenie psychiczne. Organizm po dziesięciu godzinach operacji regeneruje się nie jak po jednym zabiegu, ale jak po kilku.
„Zróbcie mi wszystko naraz”. Combo na własne życzenie
Wiele osób myśli, że to chirurdzy namawiają pacjentki na operacje łączone. Czasem tak jest. Ale coraz częściej to pacjentki same przychodzą z gotową listą: piersi, brzuch, liposukcja, pośladki, a jeśli się da, to jeszcze powieki. Najlepiej w jednym znieczuleniu, w jednym terminie, w jednej cenie.
5 POWODÓW
Dlaczego pacjentki proszą o „wszystko naraz”?
„Jedna narkoza zamiast trzech”
Wiele osób wierzy, że jedno długie znieczulenie jest bezpieczniejsze niż kilka krótszych.
„Raz wezmę urlop i po sprawie”
Jedna rekonwalescencja zamiast trzech razy tłumaczyć się w pracy.
„W pakiecie wychodzi taniej”
Pakiety „mommy makeover” czy „full body” bywają kusząco tańsze niż suma pojedynczych zabiegów.
„Ona zrobiła wszystko w tydzień”
Spektakularne metamorfozy i relacje influencerek, które przeszły kilka operacji naraz.
„Skoro już lecę, to zróbmy wszystko”
Lot, hotel i transfer kosztują, więc wyjazd za granicę ma się „opłacić”.
Powody są zrozumiałe.Tylko że organizm liczy nie tylko narkozy, ale też godziny.
Opracowanie: Redakcja Aesthetic.Expert by Golden Medical Media
Problem w tym, że pierwszy argument jest w dużej mierze mitem. Jak pokazaliśmy wcześniej, ryzyko nie zależy tylko od liczby znieczuleń, ale od ich długości i od tego, co dzieje się z organizmem w trakcie.
Dziesięć godzin pod narkozą, kilkakrotne przekładanie pacjentki, kilka otwartych pól operacyjnych naraz, litry płynów i utrata krwi – to obciążenie, którego nie da się porównać z dwiema czy trzema krótszymi, dobrze zaplanowanymi operacjami.
Za granicą dochodzą do tego kolejne czynniki ryzyka. Brytyjskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych podaje, że od 2019 roku co najmniej 28 obywateli Wielkiej Brytanii zmarło po planowych operacjach w Turcji. Jedną z najbardziej poruszających historii była śmierć 38-letniej matki dwójki dzieci, która w 2024 roku pojechała do Stambułu na pakiet obejmujący plastykę brzucha, liposukcję i lipotransfer do pośladków podczas jednego pobytu na sali operacyjnej. Nie wróciła do domu.
Brytyjskie władze wprost ostrzegają też, że nierozsądne jest poleganie na pośrednikach, którzy mają finansowy interes w organizowaniu leczenia.
Z perspektywy anestezjologii zagraniczne combo to cały łańcuch dodatkowych zagrożeń:
- krótka lub zdalna kwalifikacja – często pierwszy kontakt z anestezjologiem następuje dopiero w dniu operacji;
- bariera językowa – trudno rzetelnie opowiedzieć o swoich chorobach, lekach czy wcześniejszych reakcjach na znieczulenie;
- lot tuż przed i tuż po operacji – wielogodzinne siedzenie w samolocie to dodatkowy, dobrze znany czynnik ryzyka zakrzepicy;
- szybki wypis do hotelu – bez całodobowego nadzoru w okresie, w którym ujawnia się wiele groźnych powikłań;
- brak ciągłości opieki po powrocie – gdy pojawia się problem, chirurg i anestezjolog są tysiące kilometrów dalej.
Nie chodzi o to, że za granicą nie ma świetnych specjalistów – są, i to wielu. Chodzi o to, że każdy z tych elementów dokłada swoją cegiełkę do ryzyka, a wielogodzinne znieczulenie sprawia, że ta konstrukcja robi się bardzo krucha.
Dla lekarzy: co z literatury warto mieć z tyłu głowy
Tę część kierujemy do lekarzy, którzy nas czytają – chirurgów plastycznych, anestezjologów i lekarzy kwalifikujących pacjentów. Nie po to, by kogokolwiek pouczać, ale by zebrać w jednym miejscu najciekawsze wnioski z literatury, które mogą pomóc w rozmowie z pacjentką domagającą się „wszystkiego naraz”.
Nomenklatura okołooperacyjnych zaburzeń neuropoznawczych z 2018 roku (Evered i wsp., opublikowana równolegle m.in. w BJA, Anesthesiology i Canadian Journal of Anesthesia) porządkuje pojęcia: delirium, opóźniony powrót funkcji poznawczych do 30 dni i pooperacyjne zaburzenie neuropoznawcze do 12 miesięcy. Autorzy rekomendują stosowanie kryteriów zgodnych z DSM-5, co ułatwia porozumienie między specjalnościami i rzetelne informowanie pacjentów.
ISPOCD1 wskazało jako czynniki ryzyka wczesnych zaburzeń poznawczych m.in. wiek, długość znieczulenia, niższe wykształcenie, powtórną operację, infekcje i powikłania oddechowe, natomiast hipoksemia i hipotensja nie okazały się istotnymi czynnikami ryzyka. Badanie Monk i wsp. pokazało, że zaburzenia poznawcze przy wypisie są częste w każdej grupie wiekowej, a ich utrzymywanie się po trzech miesiącach wiązało się z wyższą śmiertelnością w pierwszym roku po operacji.
Hipotermia pozostaje jednym z najlepiej udokumentowanych, a jednocześnie najłatwiej modyfikowalnych czynników ryzyka. Dane z randomizowanych badań wskazują na związek łagodnej hipotermii z częstszymi zakażeniami miejsca operowanego, większą utratą krwi i zdarzeniami sercowymi. Przy rozległych zabiegach na ciele, z dużą odsłoniętą powierzchnią i infiltracją tumescencyjną chłodnymi płynami, kontrola temperatury głębokiej i aktywne ogrzewanie mają szczególne znaczenie.
Zakrzepica: dane CosmetAssure pokazują pięciokrotny wzrost ryzyka przy zabiegach łączonych, a także zwiększone ryzyko przy operacjach na ciele, BMI powyżej 25 i wieku powyżej 40 lat. W literaturze chirurgii plastycznej szeroko stosowana jest ocena ryzyka według skali Caprini jako podstawa decyzji o profilaktyce.
Lidokaina w technice tumescencyjnej: przypadki opisane w NEJM w 1999 roku oraz późniejsze regulacje (np. na Florydzie maksymalnie 50 mg/kg lidokainy w warunkach gabinetowych) przypominają, że przy łączeniu liposukcji z innymi zabiegami dawki środków znieczulających miejscowo się sumują.
Etapowanie zabiegów: autorzy analizy CosmetAssure dotyczącej plastyki brzucha zasugerowali wprost, że pacjenci z grupy wyższego ryzyka mogą odnieść korzyść z rozłożenia operacji na etapy. Dla wielu pacjentek argument oparty na konkretnych liczbach jest bardziej przekonujący niż ogólne „tak będzie bezpieczniej”.
Przed narkozą: pytania do anestezjologa i do siebie
Większość pacjentek przygotowuje się do rozmowy z chirurgiem. O anestezjologu myśli się zwykle dopiero na sali przedoperacyjnej. A to on przez całą operację odpowiada za twoje życie. Warto więc porozmawiać z nim wcześniej i zadać kilka konkretnych pytań:
- Kto dokładnie poprowadzi moje znieczulenie i czy będzie przy mnie przez cały czas trwania operacji?
- Ile potrwa moje znieczulenie – nie sama operacja, ale cały czas od uśpienia do wybudzenia?
- Jak ocenia Pan/Pani moje ryzyko, biorąc pod uwagę wiek, wagę, choroby, leki i palenie?
- Jak będę ogrzewana podczas operacji i czy moja temperatura będzie monitorowana?
- Jak zapobiegacie zakrzepicy w trakcie i po operacji i jak długo powinnam stosować profilaktykę?
- Czy przy moim planie operacji rozważyłby Pan/Pani rozłożenie zabiegów na etapy?
- Jak długo pozostanę pod obserwacją po operacji i kto będzie przy mnie w nocy?
- Jakie objawy po wypisie powinny skłonić mnie do natychmiastowego kontaktu?
Ale – jak pisaliśmy przy okazji naszego artykułu na 1 listopada – najważniejsze pytania warto zadać sobie. Czy naprawdę potrzebuję wszystkiego naraz? Czy wybieram jedną długą operację dlatego, że jest bezpieczniej, czy dlatego, że jest taniej i szybciej? Czy jestem gotowa usłyszeć od anestezjologa albo chirurga: „to za dużo na jeden raz”?
I nie bój się mówić prawdy. Leki, suplementy, używki, wcześniejsze problemy ze znieczuleniem, chrapanie i bezdechy w nocy, choroby w rodzinie – dla anestezjologa każda z tych informacji może mieć znaczenie. Przemilczenie czegoś nie sprawi, że ryzyko zniknie. Sprawi tylko, że nikt nie będzie na nie przygotowany.
Ale – jak pisaliśmy przy okazji naszego artykułu na 1 listopada – najważniejsze pytania warto zadać sobie. Czy naprawdę potrzebuję wszystkiego naraz? Czy wybieram jedną długą operację dlatego, że jest bezpieczniej, czy dlatego, że jest taniej i szybciej? Czy jestem gotowa usłyszeć od anestezjologa albo chirurga: „to za dużo na jeden raz”?
I nie bój się mówić prawdy. Leki, suplementy, używki, wcześniejsze problemy ze znieczuleniem, chrapanie i bezdechy w nocy, choroby w rodzinie – dla anestezjologa każda z tych informacji może mieć znaczenie. Przemilczenie czegoś nie sprawi, że ryzyko zniknie. Sprawi tylko, że nikt nie będzie na nie przygotowany.
Od redakcji Aesthetic.Expert: najdroższa promocja świata
Rozumiemy pokusę „wszystkiego naraz”. Jedna decyzja, jeden termin, jedna rekonwalescencja, jedna faktura. W świecie, w którym wszystko ma być szybkie i dostępne od ręki, operacja „w pakiecie” wydaje się po prostu rozsądna.
Ale gdy zestawiamy ze sobą badania, które przytoczyliśmy w tym artykule, wyłania się z nich obraz, o którym pacjentki rzadko słyszą w reklamach. Każda godzina znieczulenia to dla organizmu realne obciążenie. Wychłodzenie, zakrzepica, uszkodzenia z ułożenia, sumujące się dawki leków, wolniejszy powrót sprawności umysłowej, wypadające włosy, miesiące zmęczenia. Nic z tego nie jest pewne. Ale wszystko staje się bardziej prawdopodobne, gdy narkoza trwa dziesięć godzin.
W redakcji Aesthetic.Expert od lat rozmawiamy z chirurgami plastycznymi i anestezjologami. I zauważamy jedną rzecz: ci najbardziej doświadczeni wcale nie licytują się na to, ile zabiegów zmieszczą w jednym znieczuleniu. Raczej opowiadają o tym, kiedy powiedzieli pacjentce „nie” albo „nie teraz” – i dlaczego była im za to po latach wdzięczna.
Jedna narkoza nie zawsze oznacza mniejsze ryzyko. Czasem dwie krótsze, dobrze zaplanowane operacje są dla organizmu znacznie łagodniejsze niż jedna wielogodzinna. Czasem najlepsza decyzja to decyzja rozłożona w czasie.
Zanim więc poprosisz o „wszystko naraz”, zapytaj siebie, czy płacisz mniej – czy po prostu płacisz w innej walucie. Bo najdroższą promocją świata jest ta, za którą płaci się własnym zdrowiem.
Źródła
- Evered L. i wsp., Recommendations for the nomenclature of cognitive change associated with anaesthesia and surgery – 2018, British Journal of Anaesthesia 2018;121(5):1005-1012: Springer (CJA), Journal of Alzheimer’s Disease
- Evered L. i wsp., Acute peri-operative neurocognitive disorders: a narrative review, Anaesthesia 2022: University of Melbourne
- Moller J.T. i wsp., Long-term postoperative cognitive dysfunction in the elderly: ISPOCD1 study, The Lancet 1998;351:857-861: PubMed
- Omówienie długoterminowych wyników ISPOCD (obserwacja po 1-2 latach): PMC
- Monk T.G. i wsp., Predictors of cognitive dysfunction after major noncardiac surgery, Anesthesiology 2008;108(1):18-30: PubMed
- Sessler D.I., Complications and Treatment of Mild Hypothermia, Anesthesiology 2001;95:531-543: PDF
- Sessler D.I., Temperature Monitoring and Perioperative Thermoregulation, Anesthesiology 2008: PMC
- Rao R.B., Ely S.F., Hoffman R.S., Deaths related to liposuction, New England Journal of Medicine 1999;340:1471-1475: AAFP, APSF
- Hardy K.L. i wsp., The impact of operative time on complications after plastic surgery, Aesthetic Surgery Journal 2014: UT Southwestern
- Winocour J. i wsp., Venous Thromboembolism in the Cosmetic Patient (CosmetAssure), ASPS 2015: asps.confex.com
- Winocour J. i wsp., Abdominoplasty: Risk Factors, Complication Rates, and Safety of Combined Procedures, Plastic and Reconstructive Surgery 2015: PubMed
- Evaluating the Safety of Cosmetic Surgery Procedures Over 6 Hours, The American Journal of Cosmetic Surgery: SAGE Journals
- Przegląd systematyczny o czasie zabiegów w ośrodkach ambulatoryjnych (zalecenie ASPS 6 godzin): PMC
- Florida Administrative Code, Rule 64B8-9.009, Standard of Care for Office Surgery: Cornell Law
- Telogen effluvium po znieczuleniu i operacji, opis przypadku i przegląd: PMC
- Zgony obywateli Wielkiej Brytanii po operacjach w Turcji, dane Foreign Office: ITV News
- Ostrzeżenie FCDO przed poleganiem na pośrednikach: TTG Media
ZASTRZEŻENIE Treści z naszego portalu są jedynie wskazówkami dla zainteresowanych i zawsze rekomendujemy skonsultowanie się z wykwalifikowanym specjalistą w przypadku jakichkolwiek pytań lub wątpliwości dotyczących danego tematu. Nie są to treści edukacyjne. Administratorzy portalu nie ponoszą żadnych konsekwencji wynikających z wykorzystania informacji zawartych na naszych stronach. Wszelkie treści umieszczane na niniejszej stronie internetowej chronione są prawem autorskim.
